Köşe Profili ve Derz Bandı: Çatlamayan Derzler, Düzgün Köşeler

Bir alçıpan duvarın iyi yapılıp yapılmadığı en çok iki yerde belli olur: derzlerde ve köşelerde. İskelet ne kadar düzgün olursa olsun, bitiş işçiliği özensizse boya atıldıktan birkaç ay sonra çizgiler ortaya çıkar. Derz bandı ve köşe profili, bu iki noktayı güvenceye alan iki küçük malzemedir.

Derzler neden çatlar?

Levhalar ısı ve nemle çok az da olsa hareket eder; yapı da zamanla oturur. İki levhanın birleştiği derz, bu hareketin toplandığı en zayıf hattır. Yalnızca dolguyla kapatılan derz, ilk mevsim değişiminde kılcal bir çizgi halinde çatlar.

Derz bandı bu hattı köprüler. File yapısı dolgunun içine gömülür ve çekme yükünü derzin iki yanına dağıtır.

File bant kendinden yapışkanlıdır; kuru derze doğrudan yapıştırılır ve hızlı ilerlemeyi sağlar. Kâğıt bant ise önce çekilen ince bir dolgu yatağına gömülür ve iç köşelerde ortasından katlanarak kullanılır. Hangisi seçilirse seçilsin bandın altında hava kabarcığı ve kuru nokta kalmamalıdır; kabarcık, boyadan sonra şişkinlik olarak geri döner.

Bant tek başına her çatlağı önlemez. Çatlağı çağıran başlıca durumlar şunlardır:

• levha ekinin bir dikmenin ya da taşıyıcının üzerine gelmemesi,
• ekin kapı ya da pencere köşesinin hizasına denk getirilmesi,
• dolgunun tek kalın katta çekilmesi,
• cereyan ya da ısıtıcıyla hızlı kurutma,
• uzun duvar ve tavanlarda hareket derzi bırakılmaması.

İlk iki madde iskelet ve kaplama aşamasının konusudur; doğru levha yerleşimini alçıpan bölme duvar nasıl yapılır yazısında anlattık. Bu yazı derzin ve köşenin kendisine odaklanıyor.

Derz bandı nasıl uygulanır?

Derze başlamadan önce yüzey hazırlanır. Kırık levha köşeleri ve gevşek alçı parçaları temizlenir, geniş açıklıklar önce dolguyla doldurulup kurutulur. Dolgu temiz bir kapta, üreticisinin verdiği su oranıyla karılır; kabuk bağlamış eski harcın yenisine karışması dolguda topak bırakır ve çalışma süresini kısaltır.

1. Derzi tozdan arındırın; vida başlarının yüzeyin altında kaldığını kontrol edin.
2. File bandı derzin üzerine ortalayarak yerleştirin.
3. İlk kat dolguyu bandın üzerinden bastırarak çekin; dolgu filenin gözlerinden geçip derzi doldurmalıdır.
4. Kuruduktan sonra ikinci katı daha geniş bir malayla, kenarlarını sıfırlayarak uygulayın.
5. Gerekiyorsa üçüncü bir ince kat çekin, kuruyunca hafifçe zımparalayın.

Levhanın uzun kenarları fabrikadan inceltilmiş olarak gelir. İki levha yan yana geldiğinde bant ve dolgunun oturacağı sığ bir yatak oluşur; derz bu sayede yüzeyden taşmadan kapanır. Kısa kenarlar ve şantiyede kesilen kenarlar ise düzdür. Bu kenarlara rendeyle pah açılmazsa dolgu yüzeyde kabarık bir şerit olarak kalır.

Bantların kesiştiği noktalarda üst üste bindirme yapmayın; iki kat bant yüzeyde kabarıklık bırakır. Yatay bandı düşey bandın kenarında kesmek yeterlidir.

Dolgu katları: kaç kat, ne kadar geniş?

İyi bir derz, kalın bir kat yerine ince ve giderek genişleyen katlarla elde edilir. Her katın ayrı bir görevi vardır.

Her kat, bir önceki tamamen kuruduktan sonra çekilir. Kurumayı hızlandırmak için ısıtıcı tutmak ya da pencereleri açıp cereyan yaptırmak dolguyu yüzeyden kurutur, altını yaş bırakır; çökme ve kılcal çatlak böyle başlar.

Katların genişliği de kademeli artar. İlk kat bandı örtecek kadar, ikinci kat inceltilmiş yatağın tamamını kaplayacak kadar, son kat ise kenarları levha yüzeyinde kaybolacak kadar geniş çekilir. Kesik kenarlı eklerde yatak olmadığı için dolgu iki yana daha geniş yayılır; amaç kabarıklığı gözün seçemeyeceği kadar uzun bir mesafeye dağıtmaktır.

Vida başları da derzle aynı katlarla kapatılır. Tek katta bırakılan vida başı, dolgu kuruyup çektiğinde boyanın altında küçük bir çukur olarak görünür. Vidanın doğru derinlikte olması bu aşamayı kolaylaştırır; alçıpan vidası yüzeyden taşıyorsa mala her geçişte takılır.

Dış köşeler: köşe profili neden şart?

Dış köşe, mekânda en çok darbe alan yerdir. Korumasız bir alçı köşe ilk mobilya taşımada kırılır. Köşebent hem bu darbeyi karşılar hem de ustaya şakülünde, keskin bir köşe çıkarması için kılavuzluk eder.

Delikli alçı köşebenti

Delikli alçı köşebenti alçı levha ve alçı sıva yüzeylerde kullanılır. Kanatlarındaki delikler, dolgunun profilin içinden geçerek yüzeye tutunmasını sağlar. İnce yapısı sayesinde birkaç milimetrelik dolgunun altında kaybolur.

Alçı levha köşesinde levhalardan biri diğerinin kenarını örtecek biçimde birleşir; köşebent bu birleşimin üzerine oturur. Köşe iskelette şakülünde kurulmamışsa köşebent hatayı ancak birkaç milimetre toparlayabilir. Fazlası dolgu kalınlığını artırır ve çatlak riskini büyütür.

Metal sıva köşebenti

Metal sıva köşebenti kalın sıva uygulamaları içindir. Fileli geniş kanatları sıvanın içine gömülür ve köşeyi sıva kalınlığı boyunca taşır. Köşebentin burnu, sıvanın çekileceği kotu belirler.

Sıva köşebenti sıvadan önce köşeye sabitlenir ve iki yüzdeki sıva, mastar burna dayanarak çekilir. Böylece köşe hem düzgün hem de iki yüzde aynı kalınlıkta biter. Fileli kanat sıvayla tam sarılmalıdır; açıkta kalan file ince sıvada iz verir.

Hangi köşede hangi ürün kullanılır?

Kapı ve pencere dönüşleri de dış köşedir ve en çok darbe alan köşeler bunlardır; köşebent bu kısa kenarlarda da atlanmamalıdır. Kolon çıkıntıları, niş kenarları ve kademeli tavanların alt köşeleri aynı kuralla bitirilir.

Köşebent uygulama ipuçları

• Köşebenti tek parça kullanmaya çalışın; ek yapılacaksa ekleri göz hizasının dışına alın.
• Yerleştirdikten sonra şakülünü kontrol edin; dolgu kuruduktan sonra düzeltme şansı kalmaz.
• Dolguyu köşebentin burnundan duvara doğru çekin; burnu dolguyla kapatmayın.
• İç köşeye metal köşebent koymayın; orada iş derz bandınındır.
• Köşebenti zemine dayamayın; alt ucunda birkaç milimetre boşluk bırakın ki zemin nemi profile ulaşmasın.
• Kesimi profil makasıyla yapın; taşlama galvaniz kaplamayı yakar.

Uygulama sırası basittir. Köşe boyunca aralıklı dolgu öbekleri sürülür, köşebent bu öbeklere bastırılır ve mastarla şaküle getirilir. Deliklerden taşan dolgu sıyrılır; sertleştikten sonra kanatlar iki yandan dolguyla kapatılarak yüzeyle sıfırlanır.

Derz ve köşede sık yapılan hatalar

• Tek kalın katta bitirmek. Kalın dolgu kururken çeker ve derzin ortası çöker.
• Bandı dalgalı yapıştırmak. Gergin çekilmeyen bant dolgunun altında kırışır; kırışık üst katlarda da kendini gösterir.
• Kesik kenara pah açmamak. Düz kenarlı ekte bant yüzeyin üzerinde kalır ve ışıkta şerit olarak okunur.
• Zımparayı abartmak. Tüylenen karton boyayı farklı emer; derz çevresi boyadan sonra mat bir bant gibi görünür.
• Astarsız boyamak. Dolgu ile karton boyayı farklı emer; astar atılmayan yüzeyde derz hatları gölge yapar.
• Köşebentin arkasını boş bırakmak. Yalnızca birkaç noktadan tutturulan köşebent darbede ezilir ve tok ses vermez.
• Islak hacimde standart dolgu kullanmak. Nemli mekânlarda levha ve dolgu birlikte seçilir; ayrıntısı banyo ve ıslak hacimde alçıpan duvar yazısında.

Sonuç: derz bandı ve köşe profili küçük kalem, büyük fark

Derz bandı derzi çatlamaya karşı, köşe profili köşeyi darbeye karşı korur. İkisi de metrajda küçük yer tutar ama bitmiş yüzeyin yıllar sonraki görüntüsünü belirler. Bandı ortalayın, dolguyu ince katlarla çekin, köşebenti şakülüne alıp arkasını doldurun.

Teslimden önce yüzeye yandan ışık tutarak bakın. Karşıdan düzgün görünen bir derz, pencere kenarındaki yatık ışıkta kabarıklığını ya da çukurunu hemen belli eder. Düzeltme için en uygun zaman boyadan öncesidir.

Köşe ve bitiş ürünlerimizi köşebentler grubunda görebilirsiniz. NDP Profil olarak köşe profillerini duvar ve tavan profilleriyle birlikte Malatya’da üretiyoruz; ürün gruplarının tamamı alçıpan profil sayfasında yer alıyor. Derz bandı ve köşebenti profil siparişinize eklemek için teklif isteyebilirsiniz.